Інфляцыя ў Беларусі паскорылася і, паводле некаторых ацэнак, цяпер вышэйшая, чым да ўвядзення жорсткага рэгулявання цэн. Тым не менш, па выніках года яна наўрад ці перавысіць 10% у гадавым выражэнні. Пра гэта распавёў Анатоль Харытончык, старэйшы навуковы супрацоўнік і эканаміст, падчас прэзентацыі аналізу эканамічнай сітуацыі ў Беларусі.
Умовамі павышанага ўнутранага попыту тлумачыцца тое, што рост цэн працягвае паскарацца. Гадавая інфляцыя ў маі склала 7,1%, прычым менавіта на прадукты харчавання — 9,6%.
— Калі паглядзець на штомесячны прырост цэн (з улікам выключэння сезоннага фактару і пералікам у гадавы выраз), то ён ацэньваецца на ўзроўні 11–12% у маі. Гэта максімальнае значэнне з сярэдзіны 2022 года, — кажа Харытончык.
Кошты на асобныя гародніну і садавіну павялічыліся больш чым на 50%, і яны могуць заставацца адносна высокімі да новага ўраджаю. Акрамя таго, значна падаражэлі і іншыя прадукты харчавання.
— Але больш істотным фактарам паскарэння інфляцыі з’яўляецца дынаміка базавага індэкса спажывецкіх цэн (калі не ўлічваць сезонныя змены). У маі базавая інфляцыя дадала больш за 10% да красавіка ў ануалізаваным выглядзе. Гэта таксама максімальны ўзровень з жніўня 2022 года. Гэта сведчыць пра даволі сур’ёзны перагрэў эканомікі, калі для задавальнення попыту вытворцы і імпарцёры вымушаныя працаваць на мяжы магчымасцяў, — адзначае эканаміст.
Харытончык лічыць, што цяперашні ўзровень інфляцыі — гэта выпрабаванне межаў, якія ўлады гатовы дапусціць у кароткатэрміновай перспектыве дзеля стымулявання росту ВУП з дапамогай мяккай эканамічнай палітыкі.
На яго думку, улады хочуць, каб інфляцыя па выніках года была ніжэй за 10%. Але калі ўлетку яна пачне расці хутчэй, не выключана новае ўзмацненне кантролю над цэнамі.
— Базавы сцэнарый прадугледжвае паступовае паскарэнне інфляцыі, але нават у гэтым выпадку сістэму цэнавага рэгулявання наўрад ці адновяць у тым выглядзе, у якім яна была раней, — удакладняе эксперт.
Пакуль жа інфляцыя рухаецца ў межах тых прагнозаў, якія эканамісты рабілі раней. Харытончык пацвердзіў чаканні інфляцыі на ўзроўні 7–9% у 2024 годзе.
Агенцтва «Зеркало» нагадавае, што стрымліваць інфляцыю ў межах адназначнай лічбы ў значнай ступені дапамагло жорсткае дзяржаўнае рэгуляванне цэн, уведзенае ў кастрычніку 2022 года. У красавіку 2024 года правілы былі аслабленыя, што і стала адной з прычын новага росту цэн. Эксперты раней адзначалі, што аслабленне кантролю было неабходнае, каб падтрымаць фінансавае становішча прадпрыемстваў, якія сутыкнуліся з «накопленымі цэнамі выдаткамі».
У красавіку 2024 года Аляксандр Лукашэнка прызнаў, што не ведае, да чаго прывядзе дзяржаўнае рэгуляванне цэн, але сказаў: «Калі ўрад не праваліць, гэта будзе ўнікальная аперацыя ў рыначнай, так бы мовіць, эканоміцы».
На 2025 год улады плануюць утрымліваць інфляцыю на ўзроўні да 5%.
нг